Monumentendag 13 september 2014


Bij het thema van de Open Monumentendag 2014: reizen, denk je niet meteen aan molens. Toch zijn er molens die een hele reis hebben gemaakt. Ook op Warnsvelds grondgebied heeft er een reislustige molen gestaan. Hoe dat kan?


De voormalige molen De Vlijt van Jansen in Vierakker aan de IJselstraat is zo'n molen die een hele reis heeft gemaakt om uiteindelijk op de plek van bestemming te komen. Deze molen is in 1878 gebouwd op een kleine kilometer ten oosten van de IJssel. Opdrachtgever was de uit Brummen afkomstige bakker Hendricus Jansen. Hij had in de Zaanstreek een molen gekocht, een zeskante stellingmolen die daar waarschijnlijk dienst had gedaan als houtzaagmolen en overtollig was geworden. Het mooie van zo'n houten meerkantige molen is dat alle verbindingen van de onderlinge balken met een zogenaamd pen en gat- verbinding zijn gemaakt. Het is als het ware een bouwpakket dat in en uit elkaar gehaald kan worden. Vaak werd een molen in verschillende delen eerst ook op de werf van de molenbouwer gemaakt. Vervolgens werden de delen weer uit elkaar gehaald en getransporteerd naar de plek waar de molen moest komen te staan. Daar zette men de molen weer in elkaar. De Zaanse molen werd dus gedemonteerd en de onderdelen zijn per boot naar Vierakker gekomen. De laatste kilometer zal per paard en wagen zijn gegaan. Aan de IJselweg kon men alle onderdelen weer samenvoegen en herrees de molen. Jammer genoeg ging deze prachtige molen in 1920 in vlammen op en kunnen we daar niet meer zien hoe zo'n molen in elkaar zit. Gelukkig zijn er nog wel molens in onze omgeving waar dat wel mogelijk is. Een goede aanleiding om tijdens de komende Monumentendag op zaterdag 13 september eens een molen te bezoeken. Dat kan bijvoorbeeld in Warken aan de Lage Lochemse weg en ook de molen Nooit Gedacht in Warnsveld is die dag open voor bezoek. Op de Nooit Gedacht worden tevens poffertjes gebakken van het eigen pannenkoekenmeel. Bij voldoende wind zijn er demonstraties graan malen. Kun je aanstaande zaterdag niet, geen probleem de molen in Warnsveld is altijd te bezichtigen als hij draait, en dat is in ieder geval elke zaterdag.

Warnsveldese molenaars “meppen olie”

donderdag 3 september 

In de ochtend togen 4 molenaars van de molen Nooit Gedacht naar Zwolle om daar onder de bezielende leiding van Ada Meurs (nog een oud-leerling molenaar van de Nooit Gedacht) en Henk Lollinga voor een dagje olie slaan. 'De Passiebloem' een achtkante stellingmolen uit 1776 is een oliemolen voor de verwerking van oliehoudende zaden tot olie. Het lijnzaad, zaad van vlas, wordt eerst onder twee kantstenen, recht opstaande stenen, geplet. Daarna wordt het op het vuister verhit Dit vuister is een uit steen gemetseld oventje dat een dikke, daarop liggende plaat gietijzer verwarmt. De gietijzeren plaat steekt aan de voorkant 20 cm uit, waarin twee gaten zitten, waaronder de te vullen bulen gehangen kunnen worden. Is het meel warm genoeg dan wordt het in de bulen (ofwel zakken) gedaan. Deze worden in de haren gelegd die in de 'laad' van het slagsblok worden gestoken. Het slagsblok is een zeer dik houten blok waarin een uitsparing, de laad, is aangebracht. In de laad staan twee dikke ijzeren platen waartussen de haren met daarin de bulen worden gezet. Verder bevat de laad onder meer een slagbeitel en een losbeitel..Door het aanslaan van de wigvormige slagbeitel met behulp van de erop vallende slaghei zet men druk op de haren met daarin de bulen (tot ongeveer 300 bar), Er vloeit olie uit het zaad en de buul krijgt een platte vorm. Is er genoeg olie uit het zaad geperst dan wordt de druk met de losbeitel opgeheven en men kan nu de haren, resp. de bulen uit de laad nemen. En olie slaan is even wat anders dan een zakje meel malen. (ook heel leuk). En dankzij een lekker oostenwindje hebben Dirk-Jan Abelskamp, Marcel Pot , Gerrit van de Pol en Henk Harmsen een heerlijk dagje olie kunnen meppen. Ada en Henk bedankt voor de fantastische dag.

Wat doet een vrijwillige molenaar?

zaterdag 8 augustus 2014  onderhoud-2014

Als de molen draait moet er minimaal een molenaar aanwezig zijn. En omdat het steeds moeilijker wordt om aan maalgoed te komen wordt het aandeel 'draaien voor de prins' (draaien zonder werktuigen ingeschakeld) steeds groter. Dat levert dan mooi tijd op om wat schoon te maken, publiek te ontvangen, leerlingen op te leiden en de winkel bij te houden. Stilzitten is er niet bij. Van de 600 uur die we tot nu toe, dit jaar met een of meerdere molenaars op de molen zijn geweest zijn alweer meer dan 250 manuren aan onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd. Zo is van een van de drie steenkuipen de onderste kuipring vervangen en is er nieuw kuipblik aangebracht; de nodige tijd gestopt in het verhelpen van een brommende vang; reparaties uitgevoerd aan balanceerbussen van een van de maalstenen; een vitrinekast gebouwd voor het molenmodel op de eerste zolder; van enkele kruineuten het blik vervangen; het toegangshek en de zuidelijke de inrijpoort geverfd; van de 6 kistramen is het glas eruit geweest en hebben ze een zeer grondige opknapbeurt ondergaan. de stopverf is vervangen door glaslatten en de ramen zijn gegrond en twee keer afgelakt. Op dit moment wordt het stellinghek onder handen genomen. En daar staat nog meer op het lijstje, dus we hoeven ons voorlopig nog niet te vervelen.

Molen in de rouw

heuvelinkdinsdag 22 juli 2014  

Met het overlijden van Henk Heuvelink verliest de molen een betrokken buurman. De schoonzoon van de oude molenaar. De buurman die als die niet in tuin aan het werk was wel in de schuur te vinden was of anders op de fiets zat. We gaan hem zeker missen.
We wensen de familie heel veel sterkte in de komende tijd.
De molenaars van de Nooit Gedacht

vette kluif

zaterdag 14 juni 2014 Henk Harmsen


Dat je als opleider soms erg blij kunt zijn met leerlingen bleek weer toen Henk Harmsen tijdens het smeren van het neutenkruiwerk ontdekte dat bij twee neuten het blik op de bovenzijde was doorgesleten. Daar gaat het kruien zeker niet lichter door. Dus het probleem moet aangepakt worden. Een mooie praktijkopdracht. En Henk niet bang voor smerige klusjes gaat aan de slag. Eerst de molen aan het draaien en dan de neuten er onderuit. Zo gezegt zo gedaan. De onder het vet zittende beuken neuten worden naar benedengehaald, ontdaan van het oude vet en het blik wordt gestript. Alle spijkers eruit en een nieuw stuk blik (van de oude meelkuip) wordt pasgemaakt en weer aangebracht. De neuten worden weer terug gezet en het kruien gaat weer als een lier. (o ja dat moet de leerling natuurlijk ook doen, veel oefenen in de praktijk toch. Fantastisch leerlingmolenaars.

Warnsveld een molen rijker.

zaterdag 3 mei 2014  

Vanaf 10 mei, de Nationale Molendag, heeft Warnsveld er een molen bij. Op de eerste zolder van de Nooit Gedacht staat een levensechte wipmolen. Een werkend model van een van de molens van Meerkerk. De bouwer Theo Gianotten heeft in 4 jaar tijd ruim 800 uur besteed aan het maken van de replica, schaal 1 op 12. Het resultaat mag er zijn en de molenaars van de Nooit Gedacht zijn dan ook blij dat ze het model in bruikleen aan het publiek mogen tonen.
Een wipmolen is een poldermolen die in de15e eeuw is ontwikkelt om water vanuit de polder omhoog te brengen. Dat moest er voor zorgen dat de bewoners van het achterliggende lage land hun voeten droog houden. De wipmolen is ontstaan uit het oudste type windmolen dat in Nederland voorkomt, de standerdmolen, Een vierkante molen geplaatst op een paal, de standerd. Bij de wipmolen is het vierkante, draaibare bovenhuis echter veel kleiner dan dat van de standerdmolen, terwijl de pyramidevormige onderbouw of ondertoren weer veel groter is. Het onderhuis was dikwijls zo groot, dat er een woning in ondergebracht kon worden. Het bovenhuis bevat de wiekenas en de overbrengingswielen die er voor zorgen dat de verticale koningsspil draait. Dwars door het onderhuis loopt de koningsspil die daar met een tandwieloverbrenging uiteindelijk het opvoerwerktuig, het scheprad aandrijft. Het scheprad stuwt het water door de nauwe watergang naast de molen zo'n 1,50 meter omhoog. Het model van de molen van Meerkerk brengt het water 9 cm omhoog. De werking van het scheprad is fantastich te zien doordat je ook een kijkje kunt nemen ''onder de grond''. Iets wat bij een grote molen niet moglijk is. Het gebied van de wipmolens is het polderland van Zuid-Holland, het westelijk deel van Utrecht, het Gelders rivierengebied en het land van Heusden en Altena in de provincie Noord-Brabant.
Nieuwsgierig geworden hoe een poldermolen en een korenmolen nou echt werken, kom dan op de Nationale Molendag, 10 mei, eens een kijkje nemen op de molen Nooit Gedacht in het dorp Warnsveld. Trouwens ook op andere zaterdagen en tijdstippen als de molen draait is hij open voor bezoek.

In de nesten

vrijdag 2 mei 2014 

In het molenjargon is 'in de nesten zitten' een uitdrukking die staat voor het wegzakken van de molenkap in het kruiwerk.  Als je na enige tijd de molen op de wind wilt kruien kruien (de molenkap verdraaien om de wieken in de windrichting te zetten) moet de kap eerst uit de 'verzakte stand' worden getrokken. Sinds afgelopen week heeft deze uitdrukking op de Nooit Gedacht ook een andere betekenis gekregen. Zaterdag 26 april bleek bij het opzeilen van het end (de wiek) die boven had gestaan dat de lus onderaan het lijk van de rechter hoek van het zeil doorgesleten was. Blijkbaar had het touw na 12 jaar intesief gebruik de geest gegeven. Een nieuw stuk touw aan het zeil gezet en een nieuwe splits eraan gemaakt. Probleem opgelost. Komen we de donderdag daarop weer op de molen en wat schetst onze verbazing.... weer het rechter onderhoektouw los van het zeil bij het bovenste end. Marcel wist al snel wat er gaande was. Kraaien uit de buurt van de molen hadden het pluizige materiaal van het touw als ideaal nestmateriaal gevonden.  Met alle gevolgen van dien. Dus voorlopig maar even na het wegtrekken van de zeilen een wapperend stuk plastic afzetband (rood/wit) aan het bovenste end.

Molenfair Warken

zondag 13 april 2014 

Ook dit jaar heeft een team van de molen Nooit Gedacht een stand van de molenfair in Warken bemand. De druk bezochte fair was dit jaar weer groter van opzet dan de voorgaande jaren. Het fraaie weer zorgde voor een constante stroom bezoekers. In de stand van de Nooit Gedacht werden molenmeelprodukten verkocht maar vooral kwam het publiek op de poffertjes af. De beide bakkers Jelle en Wilfried kregen geen rust en moesten alle zeilen bijzetten om hun klanten te kunnen bedienen.

Brommende vang

zaterdag 5 april 

Een vang (de rem van de molen) moet natuurlijk onder alle omstandigheden zijn werk naar behoren doen. Anders is het niet veilig om met een molen te draaien. Maar het is ook wel prettig als dit zonder al te veel bijgeluiden gebeurd. Al enige tijd ging het vangen op de Nooit Gedacht gepaard met een brommend gedreun. 
De ene keer erger dan de andere keer. Maar fijn was het niet en het moet ook kunnen zonder. Op zoek naar de oorzaak. Met een paar mensen naar boven en eens kijken wat er gebeurd. Dus volgde een uitgebreide inspectie van de vang, de vangbalk, de ezel, de verbindingen. Tja, het bovenwiel slingert iets. De kruisarmen zijn in het vangvlak wat verder versleten dan daar buiten. Dat euvel maar eens wegwerken. He, dat lijkt te helpen. Maar helaas het brommen komt terug. Een geleideblokje aan het schouderstuk blijkt bijna gespleten te zijn,. Maar eens vervangen door een stukje hardhout. Nauwelijks resultaat. De koebout; lijkt er op alsof daar iets beweging in zit. Zal toch niet gebroken zijn? Dus de koebout eruit. Nou ga er maar aanstaan als dat ding hoderd jaar vast heeft gezeten in het voeghout. Na veel bloed zweet en tranen, letterlijk drie uur bateren komt het ding eruit. Voor controle nog maar even langs de molenmaker. Perfect ding. Dus weer terugzetten (dat ging gelukkig een stuk makelijker nadat het overtollige roest was verwijderd) Maar nog steeds die brommende vang. Nog maar eens kijken in de kap terwijl er gevangen wordt. Nog steeds het gebrom. Verder op zoek dus. Wat kan het toch zijn? En ja hoor..., het zal toch niet waar zijn: een scheer van de bout door een maanijzer komt net tegen het bovenwiel op het moment dat het licht slingerende bovenwiel op die plek iets naar achteren komt en raakt daardoor net de buitenzijde van het wiel. Even iets kromslaan en het probleem is opgelost Binnen 10 seconden.

Leerlingen Baudartius op de molen

donderdag 3 april 2014 

Zo'n 110  eerstejaars leerlingen van het Baudartiuscollege uit Zutphen hebben op 3 april een kijkje genomen in de fabriek uit de 19e eeuw. In het kader van het project wind en water werd een bezoek gebracht aan de molen. Verdeeld in 4 groepen werden de leerlingen op sleeptouw genomen door de 5 vrijwillige molenaars om kennis te maken met een stuk historische techniek. En daarbij moesten ook de handen uit de mouwen worden gestoken. Ervaring op doen met het kruien van de molen (het gevlucht van de molen in de wind zetten door het verplaatsten van de molenkap). Populair, vooral bij de durfals was natuurlijke het wiek klimmen. Om de zeilen voor te spannen moet de molenaar namelijk in de wiek klimmen om het zeil vast te maken. Het bezoek bestond niet alleen uit het ervaren wat een molenaar zo allemaal doet maar van school uit moesten er ook een aantal vragen worden beantwoord. En na het bezoek moet er op school groepsgewijs een informatiefolder over de molen worden gemaakt. Wij zijn in ieder geval nieuwsgierig naar de resultaten daarvan.

Opknappen steenkoppel

zaterdag 15 maart 2014

Bij het openleggen van het koppel 16 der voerstenen bleek dat de onderste kuipring fors was aangetast. De houtworm die er ooit in het verleden had ingezeten in combinatie met het breken en malen van voornamelijk maïs hadden grote delen van de ring letterlijk en figuurlijk weggevreten. Tijd voor restauratie. Dus op naar de molenmaker voor een paar stukken mooi iepen om er weer een nieuwe ring van te maken. Netjes rond zagen, pas maken op de overige oude delen en afwerken. Heel wat uurtjes heeft Vincent er in gestoken. Het resultaat mag er zijn. Nu nog even het kleedblik vervangen en dan staat er straks weer een steenkuip die jarenlang mee zal gaan en ook weer goed is schoon te houden.

Vincent ontvangt jongerenonderscheiding

maandag 6 januari 2014

Maandagavond tijdens de nieuwjaarsreceptie van de gemeente Zutphen is Vincent onderscheiden door burgemeester Gerritsen voor zijn inzet als vrijwilliger bij o.a. de scouting en de molen Nooit Gedacht. De Jongerenonderscheiding wordt als blijk van waardering toegekend aan een jongere die een uitzonderlijke prestatie verricht welke van toegevoegde waarde is voor de Zutphense samenleving.
"Al ver voor zijn tiende was Vincent een regelmatig bezoeker van de molen Nooit Gedacht. Hij wilde graag helpen. Uit veiligheidsoverwegingen werd hem gezegd dat hij mocht helpen als hij 10 was geworden. De eerste de beste zaterdag na zijn tiende verjaardag stond hij weer boven aan de trap "U had gezegd....". Vanaf die tijd is hij bijna iedere zaterdag en ook regelmatig op door de weeks te vinden op de molen. Eerst als hulpje, later (kan vanaf 16 jaar) molenaar in opleiding bij het Gilde van Vrijwillige Molenaars. Op 14 mei 2012 doet hij succesvol examen voor Vrijwillig Molenaar op de korenmolen in Veessen. Is daarmee bijna een jaar lang de jongste geslaagd vrijwillig molenaar van Nederland.
Vincent heeft een groot verantwoordelijkheidsgevoel en een grote betrokkenheid bij het wel en wee van de molen. Vincent is een aanpakker, een doener en een initiatiefnemer. Dat blijkt vooral uit zijn onderhoudswerkzaamheden die hij spontaan oppakt en aan zijn bijdrage aan het draaiend houden van dit historische werktuig. Mede dankzij zijn inzet bezit Warnsveld een 'levend monument'. Ook kan hij met veel enthousiasme zijn liefde voor de molen overbrengen aan de bezoekers. Vincent is een voorbeeld voor jongeren waarin hij laat zien dat historie niet saai hoeft te zijn of alleen iets is voor grijze heren en hij laat zien dat oude techniek kan fascineren. Daarnaast laat hij zien dat door samen initiatieven te nemen mogelijk is om resultaten te bereiken."

Grote Schoonmaak

zaterdag 22 februari 2014

Met de inzet van de hele club vrijwilligers heeft de Nooit Gedacht een grote poetsbeurt gehad. Van boven naar beneden zijn alle zolders afgewerkt. Geen hoekje is overgeslagen. Met groot geweld bewerkte Marcel Pot  met zijn bladblazer alles voor. Daarna werd er met de bezem, de ragebol ende  stoffer alles nog eens dunnetjes over gedaan. Jan Simon zijn heerlijke erwetensoep zorgde voor voldoende energie en joeg het team als een witte tornado door de molen. Moeders zou trots zijn.

2013 in cijfers

woensdag 1 januari 2014 

In 2013 zijn we 176 dagen in totaal 877 uren op de molen zijn geweest. In die tijd heeft de molen 741 uur onbelast gedraaid en is er 46 uur gemalen. De tijd die op de molen is doorgebracht terwijl deze stilstond door te weinig wind en onderhoudswerkzaamheden bedraagt 98 uur. Aan onderhoud zijn 155 uren besteed. Er is 1420 kg baktarwe vermalen en 1550 kg maïs gebroken en daarna 1550 kg maïs vermalen. In totaal heeft de bovenas van de molen ruim 417.000 omwentelingen gemaakt. Iets meer dan 2300 mensen bezochten dit jaar de molen met de Nationale Molendag en de Monumentendag als drukste dagen..
Van Zuijlen - De Lekkere Bakker!

Twitter